અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લગભગ ચાર મહિનાથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો અંત લાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર થયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફે રવિવારે આ વાતની પુષ્ટિ કરી. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જાહેરાત કરી કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો કરાર અંતિમ સ્વરૂપ પામી ગયો છે. તેમણે કહ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ હવે વિશ્વભરના જહાજો માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવશે, અને ઈરાની બંદરો પર યુએસ નૌકાદળની નાકાબંધી તાત્કાલિક હટાવવામાં આવશે.
પાકિસ્તાન અને કતાર આ મામલે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી. શેહબાઝ શરીફે જણાવ્યું કે બંને રાષ્ટ્રો તમામ મોરચે લશ્કરી કામગીરી સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા સંમત થયા છે. આમાં લેબનોનનો પણ સમાવેશ થાય છે, એક એવો પ્રદેશ જેના પર અગાઉ નોંધપાત્ર મતભેદ હતા. આ કરાર પર 19 જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં સત્તાવાર રીતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. કરારની શરતો હેઠળ, અમેરિકા ઈરાની બંદરો પરનો નૌકાદળનો નાકાબંધી હટાવશે, અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ ટ્રાફિક ફરી શરૂ થશે. બંને દેશોના અધિકારીઓ આ અઠવાડિયે ટેકનિકલ સ્તરની વાટાઘાટો પણ કરવાના છે.
https://twitter.com/TruthTrumpPost/status/2066288777341894676
1. ઓઇલ નિકાસ પરથી પ્રતિબંધો હટશે: ઇરાનના ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોકેમિકલ્સ અને તેની સાથે સંકળાયેલી તમામ પ્રોડક્ટ્સની નિકાસ પર લદાયેલા પ્રતિબંધો દૂર કરવામાં આવશે.
2. નાણાકીય સંસાધનોનો એક્સેસ: ઇરાનને તેના તમામ વૈશ્વિક નાણાકીય સંસાધનો અને બેંકિંગ વ્યવસ્થાઓનો પૂરો એક્સેસ પાછો મળશે.
જાહેરાત
3. $24 અબજ ડૉલરનું ફંડ મુક્ત કરાશે: 60 દિવસની મધ્યસ્થી વાટાઘાટો દરમિયાન અમેરિકા દ્વારા ફ્રીઝ (જપ્ત) કરાયેલા ઇરાનના 24 અબજ ડોલર મુક્ત કરાશે, જેમાંથી 12 અબજ ડોલર તો વાતચીત શરૂ થતાં પહેલાં જ રીલીઝ કરવા પડશે.
4. ઇરાનનું પુનર્નિર્માણ: અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોએ ઇરાનના પુનર્નિર્માણ માટે આશરે 300 અબજ ડોલરની યોજનાઓ રજૂ કરવી પડશે.
7. નૌસૈનિક નાકાબંધીનો અંત: અમેરિકા દ્વારા ઇરાન આસપાસ લગાવવામાં આવેલી નૌસૈનિક નાકાબંધી 30 દિવસની અંદર સંપૂર્ણપણે હટાવી લેવામાં આવશે.
8. અમેરિકન સેના પાછી ખેંચાશે: અમેરિકન સૈન્ય દળો ઇરાનની આસપાસના વિસ્તારો અને સરહદો પરથી પાછા હટી જશે.
9. હોર્મુઝની ખાડી ખુલશે: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ઇરાનની દેખરેખ અને વ્યવસ્થા હેઠળ 30 દિવસની અંદર ફરીથી સત્તાવાર રીતે વ્યાપારી જહાજો માટે ખુલ્લી મૂકી દેવાશે.
10. 60 દિવસની વાટાઘાટો: પરમાણુ મુદ્દાઓ અને પ્રતિબંધોને કાયમી ધોરણે હટાવવા માટે આખરી કરાર સુધી પહોંચવા 60 દિવસનો ઓફિશિયલ સમયગાળો શરૂ થશે.
11. પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવાનું વચન: ઇરાન પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવાના પોતાના એનપીટી (NPT - પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ) ના વચનને વૈશ્વિક સ્તરે ફરીથી દોહરાવશે.
12. સૈન્ય અને પ્રતિબંધો પર રોક: આ 60 દિવસની વાતચીત દરમિયાન અમેરિકા મિડલ ઇસ્ટ ક્ષેત્રમાં પોતાની સેના નહીં વધારે અને ઇરાન પર કોઈ નવા આર્થિક પ્રતિબંધો નહીં લગાવે.
13. યુએન (UN) ની મંજૂરી: આ શરતોના અમલીકરણ પર નજર રાખવા એક વિશેષ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ બનાવવામાં આવશે, અને આખરી કરારને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના પ્રસ્તાવ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવશે.
14.મિસાઇલ પ્રોગ્રામ ડીલની બહાર: સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, ઇરાનનો વિવાદાસ્પદ મિસાઇલ પ્રોગ્રામ અને તેના દ્વારા પ્રાદેશિક ‘રેઝિસ્ટન્સ ગ્રુપ્સ’ (પ્રતિરોધક જૂથો) ને અપાતું સપોર્ટ આ શાંતિ સમજૂતીનો ભાગ નથી.
અહેવાલો અનુસાર, ઇરાન પોતાની શરતો પર મક્કમ છે. જ્યાં સુધી અમેરિકા શરૂઆતના 12 અબજ ડોલર મુક્ત નહીં કરે, ઓઇલ પરના પ્રતિબંધો નહીં હટાવે અને નૌકાદળની નાકાબંધી ખતમ નહીં કરે, ત્યાં સુધી આખરી તબક્કાની સત્તાવાર વાતચીત શરૂ કરવામાં આવશે નહીં.
કયા મુદ્દાઓ વણઉકેલાયેલા છે?
પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે, કરારમાં એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે કે ઈરાનના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને દૂર કરવામાં આવશે અને કડક દેખરેખ પ્રણાલી સ્થાપિત કરવામાં આવશે. યુએસ અધિકારીઓ જણાવે છે કે આ મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ જાળવવામાં મદદ કરશે; જોકે, બંને દેશો આ બાબતે અલગ અલગ મંતવ્યો ધરાવે છે.
યુએસ પક્ષનું કહેવું છે કે યુરેનિયમનો નાશ કરવામાં આવશે, જ્યારે ઈરાન દાવો કરે છે કે તેને સ્થાનિક સ્તરે ઓછા સમૃદ્ધ સ્વરૂપમાં તેને જાળવી રાખવાની પરવાનગી આપવામાં આવશે. આ કરાર હજુ સુધી અંતિમ શાંતિ કરાર નથી; આ એક પ્રારંભિક કરાર (MoU) છે જેના પછી આગામી 60 દિવસમાં વિગતવાર વાટાઘાટો થશે. ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન, કાઝેમ ઘરીબબાદીએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે તેઓ પહેલા નિરીક્ષણ કરશે કે શું અમેરિકા અંતિમ કરાર પર આગળ વધે તે પહેલાં તેના વચનો પૂરા કરે છે કે નહીં.
શું ટ્રમ્પ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની મુલાકાત લેશે?
યુએસ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે જણાવ્યું છે કે તેઓ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં હસ્તાક્ષર સમારોહમાં હાજરી આપી શકે છે. તેમણે એવો પણ સંકેત આપ્યો હતો કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ છેલ્લી ઘડીએ સમારોહમાં હાજરી આપી શકે છે. જોકે, સુરક્ષા ચિંતાઓ અને ફ્રાન્સમાં G7 સમિટના સમયપત્રકને કારણે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. યુએસ ગુપ્ત સેવા સામાન્ય રીતે રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિને એક જ કાર્યક્રમમાં વિદેશ મોકલવાનું ટાળે છે. આ સુરક્ષા કારણોસર કરવામાં આવે છે. આ જ કારણોસર, ફક્ત ટ્રમ્પ અથવા જેડી વાન્સ જ યુએસ-ઈરાન કરારના હસ્તાક્ષર સમારોહમાં હાજરી આપી શકે છે; બંને એકસાથે દેખાય તેવી શક્યતા ઓછી છે.
